ပိုးလမ်းမကြီးက ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကို ဘယ်လိုပြောင်းလဲစေခဲ့သလဲ

ရှေးခေတ်အာရှနှင့် ဥရောပကို ဆက်သွယ်ပေးခဲ့သည့် ကမ္ဘာ့အရေးပါဆုံး ကုန်သွယ်ရေးကွန်ရက်ကြီး

လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်က ကမ္ဘာကြီးတွင် ယနေ့ခေတ်လို လေယာဉ်၊ မော်တော်ကား၊ ကုန်တင်သင်္ဘောကြီးများနှင့် အင်တာနက်တို့ မရှိသေးသော်လည်း အာရှနှင့် ဥရောပအကြား ကုန်သွယ်ရေးဆက်သွယ်မှုများ ရှိနေခဲ့သည်။

အဲဒီခေတ်က တရုတ်နိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ပိုးထည်များကို အနောက်ဘက်ဒေသများအထိ သယ်ယူရောင်းဝယ်ခဲ့ကြသည့်အတွက် ထိုကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို နောက်ပိုင်းတွင် ပိုးလမ်းမကြီး (Silk Road) ဟု ခေါ်တွင်လာခဲ့သည်။

ပိုးလမ်းမကြီးသည် ကုန်ပစ္စည်းများ သယ်ယူပို့ဆောင်သည့် လမ်းကြောင်းတစ်ခုသာ မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံများအကြား စီးပွားရေး၊ နည်းပညာ၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများ အပြန်အလှန်ဖလှယ်နိုင်စေခဲ့သည့် ရှေးခေတ်ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးကွန်ရက်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ပိုးလမ်းမကြီး ဘယ်အချိန်က စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သလဲ

ပိုးလမ်းမကြီးနှင့်ဆက်စပ်သော ကုန်သွယ်ရေးများသည် ရှေးခေတ်ကတည်းက ရှိခဲ့သော်လည်း တရုတ်ဟန်မင်းဆက် (Han Dynasty) လက်ထက် ဘီစီ ၂ ရာစုခန့်တွင် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် အာရှအလယ်ပိုင်းဒေသများအကြား ဆက်သွယ်မှုများ ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က တရုတ်ဧကရာဇ် ဝူတီ (Emperor Wu of Han) သည် အနောက်ဘက်ဒေသများအကြောင်း စုံစမ်းလေ့လာရန် ကျန်းချန် (Zhang Qian) အမည်ရှိ သံတမန်တစ်ဦးကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။

ကျန်းချန်၏ ခရီးစဉ်များကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် အာရှအလယ်ပိုင်းဒေသများအကြား ဆက်ဆံရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးတိုးချဲ့မှုများအတွက် အခြေခံကောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။

 ဘယ်ဒေသတွေကို ဖြတ်သန်းခဲ့သလဲ
ပိုးလမ်းမကြီးသည် လမ်းတစ်လမ်းတည်း မဟုတ်ဘဲ ကုန်းလမ်းနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်းလမ်းကြောင်းများ ပါဝင်သည့် ကွန်ရက်တစ်ခုဖြစ်သည်။တရုတ်နိုင်ငံမှ စတင်ကာ ယနေ့ခေတ် အူဇဘက်ကစ္စတန်၊ ကာဇက်စတန်၊ တာဂျစ်ကစ္စတန်ဒေသများ၊ ပါရှား (ယနေ့အီရန်ဒေသ)၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် မြေထဲပင်လယ်ဒေသများမှတစ်ဆင့် ဥရောပအထိ ကုန်သွယ်ရေးဆက်သွယ်မှုများ ရှိခဲ့သည်။

ကုန်သည်များသည် တစ်နိုင်ငံမှတစ်နိုင်ငံ အစအဆုံး တိုက်ရိုက်သွားလာကြခြင်းထက် လမ်းတစ်လျှောက်ရှိ ကုန်သွယ်ရေးမြို့များနှင့် ဈေးများတွင် ကုန်ပစ္စည်းများကို အဆင့်ဆင့် လက်ဆင့်ကမ်းရောင်းဝယ်ခဲ့ကြသည်။

ပိုးလမ်းမကြီးတစ်လျှောက် ဘယ်လိုပစ္စည်းတွေ ရောင်းဝယ်ခဲ့ကြသလဲ

ပိုးလမ်းမကြီးတစ်လျှောက်တွင် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၌ ထုတ်လုပ်သော ပစ္စည်းများကို အခြားနိုင်ငံများတွင် ရှားပါးပြီး တန်ဖိုးရှိသော ကုန်ပစ္စည်းများအဖြစ် ဝယ်ယူသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။
အဓိကကုန်ပစ္စည်းများမှာ -

- တရုတ်နိုင်ငံမှ ပိုးထည်နှင့် ကြွေထည်များ။

- အိန္ဒိယနှင့် အရှေ့တောင်အာရှမှ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များ။

- အာရှအလယ်ပိုင်းမှ မြင်းများ။

- အနောက်အာရှနှင့် မြေထဲပင်လယ်ဒေသမှ ဖန်ထည်များ။

- ဒေသအမျိုးမျိုးမှ ရွှေ၊ ငွေနှင့် ကျောက်မျက်ရတနာများ ဖြစ်ကြသည်။

ထိုသို့ ကုန်ပစ္စည်းများ အပြန်အလှန် ရောင်းဝယ်ဖလှယ်ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတည်းတွင်သာ ရရှိနိုင်သော ပစ္စည်းများကို အခြားဒေသများ၌ပါ ဝယ်ယူအသုံးပြုနိုင်လာခဲ့သည်။

ကုန်သွယ်ရေးမြို့ကြီးတွေ ဘယ်လိုပေါ်ပေါက်လာခဲ့သလဲ

ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ စည်ကားလာခြင်းနှင့်အတူ လမ်းတစ်လျှောက်ရှိ မြို့များလည်း တဖြည်းဖြည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။အထူးသဖြင့် ယနေ့အူဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံရှိ ဆမာကန်မြို့ (Samarkand)၊ တရုတ်နိုင်ငံ ရှင်ကျန်းဒေသရှိ ကက်ရှ်ဂါမြို့ (Kashgar) နှင့် ဒွန်းဟွမ်မြို့ (Dunhuang) တို့သည် အရေးပါသော ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုဌာနများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကုန်သည်များနှင့် ခရီးသွားများ နားခိုနိုင်ရန် Caravanserai ဟုခေါ်သော တည်းခိုရာနှင့် ကုန်သွယ်ရေးစခန်းများကိုလည်း တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။

ထိုနေရာများတွင် ကုန်ပစ္စည်းရောင်းဝယ်ခြင်း၊ တိရစ္ဆာန်များ အနားပေးခြင်း၊ အစားအသောက်ဝယ်ယူခြင်းနှင့် သတင်းအချက်အလက်ဖလှယ်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။

 ပိုးလမ်းမကြီးက ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကို ဘယ်လိုပြောင်းလဲစေခဲ့သလဲ

ပိုးလမ်းမကြီးကြောင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးတွင် အရေးပါသော အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ပထမအချက်အနေဖြင့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ ကုန်ပစ္စည်းများကို အခြားနိုင်ငံများအထိ ရောင်းချနိုင်သည့်အတွက် ဈေးကွက်ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ဒုတိယအချက်အနေဖြင့် ကုန်သွယ်ရေးမြို့များတွင် ဈေးများ၊ တည်းခိုခန်းများ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းများနှင့် လက်မှုပညာလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။

တတိယအချက်အနေဖြင့် ကုန်သည်များ၊ ကုန်ပစ္စည်းသယ်ယူပို့ဆောင်သူများ၊ လက်မှုပညာရှင်များ၊ တိရစ္ဆာန်မွေးမြူသူများနှင့် ကုန်ပစ္စည်းပွဲစားများအတွက် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

ထို့အပြင် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်ထားသော အုပ်ချုပ်သူများသည် ဖြတ်သန်းခနှင့် ကုန်သွယ်ရေးအခွန်များမှ ဝင်ငွေရရှိခဲ့ကြသည်။

 ကုန်ပစ္စည်းတွေသာမက နည်းပညာနှင့် ဘာသာရေးများပါ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်

ပိုးလမ်းမကြီး၏ အရေးပါမှုသည် စီးပွားရေးတစ်ခုတည်းတွင်သာ ရပ်တန့်မနေခဲ့ပေ။ တရုတ်နိုင်ငံမှ စက္ကူပြုလုပ်နည်းပညာသည် အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အစ္စလာမ်ကမ္ဘာမှတစ်ဆင့် အနောက်ဘက်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် အခြားယုံကြည်မှုများလည်း ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများမှတစ်ဆင့် ဒေသအမျိုးမျိုးသို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ သင်္ချာ၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဆေးပညာ၊ အနုပညာနှင့် ဗိသုကာပညာများကိုလည်း နိုင်ငံများအကြား အပြန်အလှန် ဖလှယ်ခဲ့ကြသည်။

 ပိုးလမ်းမကြီး ဘာကြောင့် အရေးပါမှုလျော့နည်းလာခဲ့သလဲ

၁၅ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၆ ရာစုအတွင်း ဥရောပနိုင်ငံများသည် အာရှနိုင်ငံများသို့ ရောက်ရှိနိုင်မည့် ပင်လယ်ရေကြောင်းလမ်းကြောင်းများကို ပိုမိုစူးစမ်းလာခဲ့ကြသည်။၁၄၉၈ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီရေကြောင်းခရီးသွား ဗက်စကိုဒါဂါးမား (Vasco da Gama) သည် အာဖရိကတောင်ပိုင်းကို ပတ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

နောက်ပိုင်း ပင်လယ်ရေကြောင်းကုန်သွယ်ရေး ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း၊ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများနှင့် ကုန်းလမ်းခရီးစဉ်များ၏ ကုန်ကျစရိတ်နှင့် လုံခြုံရေးအခက်အခဲများကြောင့် ရှေးခေတ်ပိုးလမ်းမကြီး၏ အခန်းကဏ္ဍသည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။

 ယနေ့ခေတ်နှင့် ပိုးလမ်းမကြီး၏ ဆက်စပ်မှု

ယနေ့ခေတ်တွင်လည်း အာရှနှင့် ဥရောပအကြား ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ပြန်လည်ချဲ့ထွင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ရှိနေသည်။

တရုတ်နိုင်ငံသည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် Belt and Road Initiative (BRI) ဟုခေါ်သော အခြေခံအဆောက်အအုံနှင့် နိုင်ငံတကာဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ အစီအစဉ်ကို စတင်ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုအစီ အစဉ်တွင် ရထားလမ်းများ၊ အဝေးပြေးလမ်းများ၊ ဆိပ်ကမ်းများ၊ ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေးစခန်းများနှင့် စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံများ ပါဝင်သည်။

ယနေ့ခေတ် Belt and Road Initiative သည် ရှေးခေတ်ပိုးလမ်းမကြီးကို တိုက်ရိုက်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း မဟုတ်သော်လည်း အာရှနှင့် ဥရောပအကြား ကုန်သွယ်ရေးဆက်သွယ်မှုများကို ချဲ့ထွင်ရန် ရည်ရွယ်သည့် ခေတ်သစ်အစီအစဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။

 သမိုင်းထဲမှ သိရှိနိုင်သည့် အချက်

ပိုးလမ်းမကြီး၏ သမိုင်းကို လေ့လာကြည့်ပါက နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် ကိုယ့်နိုင်ငံအတွင်း ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်းတစ်ခုတည်းအပေါ် မမူတည်ကြောင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။အခြားနိုင်ငံများနှင့် ကုန်သွယ်နိုင်ခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကောင်းမွန်ခြင်း၊ ဈေးကွက်များ ချိတ်ဆက်နိုင်ခြင်းနှင့် အသိပညာနည်းပညာများ ဖလှယ်နိုင်ခြင်းတို့သည်လည်း စီးပွားရေးတိုးတက်မှုအတွက် အရေးပါသော အချက်များဖြစ်သည်။

ပိုးလမ်းမကြီးသည် ရှေးခေတ်ကတည်းက နိုင်ငံများအကြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး၏ အရေးပါမှုကို ပြသခဲ့သည့် ကမ္ဘာ့သမိုင်းဝင် ကုန်သွယ်ရေးကွန်ရက်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ကိုးကားရင်းမြစ်များ - UNESCO – The Silk Roads,- UNESCO – Silk Roads World Heritage,
 National Geographic – The Silk Road,- Encyclopaedia Britannica – Silk Road